باغ چهلستون كه بالغ بر 67 هزار متر مربع مساحت دارد، در
دوره شاه عباس
اول احداث گردیده و در وسط آن عمارتى ساخته شده و در سلطنت شاه عباس دوم در ساختمان موجود مركزى، تغییرات كلى
صورت گرفته است اگرچه انعكاس ستون هاى بیست گانه، تالار
چهلستون در حوض مقابل عمارت، مفهوم چهلستون را بیان مىكند ولى در حقیقت عدد چهل
در ایران، كثرت و تعداد را مىرساند و وجه تسمیه عمارت مزبور به چهل
ستون به علت تعداد زیاد
ستون هاى این كاخ
مىباشد
قسمتهای جالب و دیدنی كاخ چهل ستونعبارتند از
شیرهای
سنگی چهارگوشه حوض مركزی، تالار و ازارههای مرمری منقش اطراف آن – تزئینات طلاكاری سرسرای پادشاهی و اتاقهای طرفین تالار
آینه و تابلوهای نقاشی تالار پادشاهی كه تصویرشاهان صفوی بر آن نقش بسته
است – تصویر شاهعباس اول با تاج مخصوص و مینیاتورهای
اتاق گنجینه – سردر «مسجد قطبیه» و سردرهای «زاویه
درِكوشك» و آثاری از مسجد «درب جوباره» و «مسجد آقاسی» كه بردیوارهای ضلع
غربی و جنوبی باغ نصب شده است. تالار و ایوان این كاخ در پنجمین سال
سلطنت شاه عباسدوم بناشده است. انعكاس ستونهای بیستگانه تالارهای چهل
ستون در حوض مقابل عمارت، مفهوم چهلستون را القاء میكنند
این كاخ در جنوب خیابان سپه كنونى واقع
و 67000 متر مربع مساحت دارد. اغلب مورخان نوشته اند كه كاخ مزبور قسمتى از باغ نقش جهان بوده و مقدارى از آن را شاه عباس
بزرگ جدا كرده و در وسط آن عمارت كلاه فرنگى سبكى ساخته بوده و جشن و نوروز سال
بیست و سوم جلوس خود را در آن محل بر پا داشته است.
سپس در زمان سلطنت شاه عباس دوم بر
عمارات آن افزوده و كاخ چهلستون بنا گردید. و در تاریخ یك هزار و پنجاه و هفت هجرى پایان یافت
و ماده تاریخ آن را مباركترین بناهاى دنیا گفتند.
برخى از مورخان گفتهاند چهلستونى كه بدست شاه عباس دوم ایجاد گردید داراى
چهل ستون بوده و در هنگام آتش سوزى كه در 21 رمضان سال هزار و یكصد و هیجده (1118)
هجرى اتفاق افتاد از پنج ستونى هشت تائى فقط بیست ستون آن باقى مانده و در واقع
قسمتى از عمارت و بیست ستون طرفین از جلو سوخته است و تاریخ آتش سوزى آنرا چنین
سرودهاند:
یكصد و هیجده زهجرت نبوى
گذشته بود كه آتش به چهلستون افتاد و تاریخ
تعمیر آنرا كه در
زمان سلطنت شاه سلطان جسین صفوى اتفاق افتاده چنین سرودهاند. مبارك باد تالار بلند ایوان جمجماهى كه سال 1118 ه.ق را
میرساند.
این كاخ كه شامل چهلستون و باغ است
عمارت چهلستون در وسط آن واقع شده و ساحتش دو هزار و یك
صد و بیست متر
مربع می باشد و یك شعبه از مادى فدا از وسط آن میگذرد محل
بناى عمارت ساخته شده كه حكم دریاچه دارد. گویا بعنوان دولتخانه بنا شده بوده و
لیكن چون چهلستون داشته بنام اخیر معروف شده است. كاخ چهلستون مشتمل بر ایوان بزرگ
بطول 38 متر و عرض 17 متر و به ارتفاع 14 متر رو بطرف مشرق ساخته شده و هیجده ستون
از چوب چنار و كاج دارد و شكل آن كثیرالاضلاع و 16 ضلعى و 8 صلعى مدور می
باشد. چهارستون وسط بر روى چهارشیر سنگى قرار دارد و طورى حجارى
شده دو شیر با یك سرنشان داده می شود و از دهان چهارشیر
جلو آب جستن كرده وارد حوض مرمر وسط می شده است.